۱۷ نوامبر ۲۰۲۶ – یک پژوهش جدید که اخیراً در مجله  JAMAمنتشر شده است، نشان داد که استفاده هفتگی از تیرزپاتاید (Tirzepatide) در طول ۷۲ هفته، میانگین شاخص توده بدنی (BMI) را در نوجوانان مبتلا به چاقی یا اضافه وزن همراه با عوارض مرتبط با چاقی، ۱۸.۵٪ کاهش داده است. این درمان همچنین باعث بهبود وزن بدن، فاکتورهای خطر قلبی-متابولیک، عملکرد جسمانی و معیارهای کیفیت زندگی شد.

چاقی در نوجوانان، خطرات سلامت قلبی-متابولیک مادام‌العمر ایجاد می‌کند

چاقی یکی از نگرانی‌های اصلی سلامت عمومی در میان نوجوانان ایالات متحده است که تقریباً یک نفر از هر پنج نوجوان را تحت تأثیر قرار می‌دهد. چاقی با عوارض کوتاه‌مدت و بلندمدت از جمله مقاومت به انسولین، فشار خون بالا، افزایش سطح چربی خون و پیامدهای نامطلوب روانی-اجتماعی و جسمانی همراه است. علاوه بر این، احتمال ابتلا به چاقی، دیابت نوع ۲ (T2D) و بیماری‌های قلبی-عروقی در دوران بزرگسالی در این افراد بیشتر است.

با توجه به این خطرات، آکادمی اطفال آمریکا (AAP) «درمان سبک زندگی زودهنگام، متمرکز و مبتنی بر خانواده» را برای نوجوانان مبتلا به چاقی توصیه می‌کند. اگرچه چندین دارو، از جمله سماگلوتاید و لیراگلوتاید، در حال حاضر برای چاقی در نوجوانان تأیید شده‌اند، اما نویسندگان استدلال می‌کنند که داروهای جدید باید در کنار مداخلات سبک زندگی ارزیابی شوند.

پتانسیل درمانی تیرزپاتاید فراتر از چاقی بزرگسالان است

تیرزپاتاید، یک آگونیست گیرنده دوگانه GIP(پلی پپتیدی انسولینوتروپیک وابسته به گلوکز) و GLP-1(پپتید شبه‌گلوکاگون-۱) است که هفته‌ای یک بار مصرف می‌شود. این دارو در بزرگسالان برای درمان چاقی یا اضافه وزن همراه با عوارض مرتبط، و برای درمان دیابت نوع ۲ در بزرگسالان و کودکان ۱۰ سال به بالا تأیید شده است.

در برنامه کارآزمایی بالینی SURMOUNT، تیرزپاتاید با کاهش وزن و بهبود نشانگرهای قلبی-متابولیک در بزرگسالان مبتلا به چاقی (با یا بدون دیابت نوع ۲) همراه بود. همچنین مشخص شد که کودکان ۱۰ تا ۱۷ سال مبتلا به دیابت نوع ۲ ، با استفاده از تیرزپاتاید (در مقایسه با پلاسبو) از مزایای کاهش سطح قند خون و BMI بهره‌مند می‌شوند. با این حال، اثربخشی و ایمنی آن برای مدیریت وزن در نوجوانان مبتلا به چاقی یا اضافه وزن همراه با عوارض، هنوز به‌طور قطعی تثبیت نشده بود.

ارزیابی اثربخشی و ایمنی تیرزپاتاید طی ۷۲ هفته

این مطالعه یک کارآزمایی کنترل‌شده تصادفی (RCT) فاز ۳، دوسوکور و کنترل‌شده با پلاسبو با دوره درمانی ۷۲ هفته‌ای بود. این تحقیق شامل ۱۶۰ شرکت‌کننده بود که در ۳۱ مرکز در ۶ کشور انجام شد (از اکتبر ۲۰۲۳ تا ژوئن ۲۰۲۶).

شرکت‌کنندگان در زمان غربالگری در سنین ۱۲ تا ۱۷ سال بودند. آنها یا دچار چاقی و یا دارای اضافه وزن همراه با حداقل یک عارضه مرتبط با چاقی بودند. شرکت‌کنندگان به‌صورت ۲ به ۱ در دو گروه قرار گرفتند: گروه تیرزپاتاید (با دوزهای ۵، ۱۰ یا ۱۵ میلی‌گرم که به حداکثر دوز قابل تحمل می‌رسید) و گروه پلاسبو، که هر دو در کنار مداخلات سبک زندگی (شامل مشاوره فردی درباره تغذیه سالم و فعالیت بدنی) انجام شد.

هدف اصلی مطالعه، درصد تغییرات  BMIاز خط پایه تا هفتهٔ ۷۲ام بود. پیامدهای ثانویه کلیدی شامل درصد شرکت‌کنندگانی که موفق به کاهش  BMIبه میزان حداقل ۵٪، ۱۰٪، ۱۵٪ و ۲۰٪ شده بودند؛ و تغییرات در نمره SD شاخص BMI؛ درصد BMI نسبت به صدک ۹۵؛ و تغییرات وزن، دور کمر و عملکرد جسمانی. از نظر ایمنی نیز عوارض جانبی ناشی از درمان، عوارض جدی و قطع درمان به دلیل عوارض بررسی شد.

میانگین سن شرکت‌کنندگان ۱۴.۶ سال بود. اکثر آن‌ها (۶۱.۹٪) زن بودند. میانگین وزن اولیه ۱۰۹.۷ کیلوگرم و میانگین  BMIآن‌ها ۳۸.۶ بود.

تیرزپاتاید  BMIنوجوانان را نزدیک به یک‌پنجم کاهش داد

پس از ۷۲ هفته، نوجوانان دریافت‌کننده تیرزپاتاید با میانگین کاهش ۱۸.۵ درصدی شاخص تودهٔ بدنی(BMI) مواجه شدند، در حالی که در گروه پلاسبو ۰.۵٪ افزایش در  BMIمشاهده شد. با در نظر گرفتن اثرات احتمالی ادامه درمان بدون قطع شدن، میزان کاهش  BMIحدود ۲۱.۴٪ برآورد شد.

این مزایا در تمام ۱۰ پیامد ثانویه کلیدی مشاهده شد. نزدیک به ۸۰٪ از دریافت‌کنندگان تیرزپاتاید به کاهش حداقل ۵ درصدی  BMIرسیدند، در حالی که تقریباً نیمی از آن‌ها کاهش ۲۰ درصدی یا بیشتر را تجربه کردند؛ این در حالی است که در گروه پلاسبو تنها ۸٪ به این میزان کاهش شاخص تودهٔ بدنی رسیدند.

همچنین، کاهش وزن و اندازهٔ دور کمر در شرکت‌کنندگان گروه تیرزپاتاید در مقایسه با گروه پلاسبو، به‌ترتیب ۲۰.۱ کیلوگرم و ۱۶.۴ سانتی‌متر بیشتر بود.

تیرزپاتاید سلامت متابولیک و راحتی جسمانی را بهبود بخشید

مزایای تیرزپاتاید فراتر از کاهش وزن بود؛ این دارو با بهبود فشار خون، پروفایل چربی خون، گلوکز خون، هموگلوبین گلیکوزیله (HbA1c) و انسولین ناشتا همراه بود. در حوزهٔ «راحتی جسمانی» (از شاخص‌های کیفیت زندگی در نوجوانان)، بهبود بسیار چشمگیری مشاهده شد. همچنین امتیازات مربوط به «اعتماد به نفس بدنی» نیز بهبود یافت، هرچند این نتایج در تمامی روش‌های تحلیل آماری یکسان نبود.

تا هفتهٔ ۷۲ام، بیش از نیمی از شرکت‌کنندگان گروه تیرزپاتاید توانستند BMI خود را به زیر آستانه صدک ۹۵ (مرز چاقی) برسانند، در حالی که این رقم در گروه پلاسبو تنها ۷.۱٪ بود.

عوارض گوارشی، بخش غالب عوارض تیرزپاتاید است

در میان شرکت‌کنندگانی که حداقل یک دوز دریافت کردند، ۹۵.۴٪ از گروه تیرزپاتاید عوارض جانبی (AE) گزارش کردند (در مقابل ۸۲.۴٪ در پلاسبو). عوارض گوارشی در ۸۱.۵٪ از گروه تیرزپاتاید شایع بود و عمدتاً خفیف یا متوسط بودند؛ تهوع، استفراغ و اسهال بیشتر در دوره افزایش دوز رخ دادند. همچنین ۹.۳٪ از دریافت‌کنندگان تیرزپاتاید به دلیل عوارض جانبی، درمان را قطع کردند. عوارض جدی (SAE) در ۸ نفر از گروه تیرزپاتاید و ۲ نفر از گروه پلاسبو مشاهده شد که موارد مرتبط با درمان شامل درد شکمی، استفراغ، کم‌آبی بدن و کاهش اشتها، و همچنین سنگ کیسه صفرا و برداشتن کیسه صفرا بود.

یافته‌های کارآزمایی نوجوانان با تحقیقات قبلی همسو بود

این نتایج نشان می‌دهد که تیرزپاتاید باعث کاهش قابل توجه وزن و  BMIدر نوجوانان می‌شود که با فاکتورهای خطر قلبی-متابولیک همسو است. نکته مهم این است که تقریباً نیمی از دریافت‌کنندگان، با وجود اینکه همه به حداکثر دوز نرسیده بودند، به کاهش حداقل ۲۰ درصدی  BMIدست یافتند.

این نتایج با نتایج مطالعه  SURMOUNT-1در بزرگسالان و مطالعه  SURPASS-PEDSدر کودکان مبتلا به دیابت نوع ۲ همخوانی دارد. اگرچه داروهای قبلی  GLP-1نیز در نوجوانان موفق بوده‌اند (مانند مطالعه  STEP TEENSبا کاهش ۱۶.۱ درصدی  BMIبا سماگلوتاید)، اما مقایسه مستقیم بین این دو دارو امکان‌پذیر نیست.

بهبود در شاخص‌های کیفیت زندگی (مانند راحتی جسمانی و اعتماد به نفس بدنی) می‌تواند انگیزه‌ای برای نوجوانان باشد تا برای کاهش وزن تلاش کنند. با این حال، نویسندگان تأکید کردند که آموزش به خانواده‌ها برای مدیریت عوارض گوارشی می‌تواند به ادامه درمان کمک کند. لازم به ذکر است که در تعداد کمی از شرکت‌کنندگان (۴.۶٪) افکار خودکشی را گزارش کردند، هرچند این افراد سابقه روان‌پزشکی داشتند و این اتفاق باعث قطع درمان نشد، اما هوشیاری مداوم در این جمعیت ضروری است.

عدم قطعیت در ایمنی طولانی‌مدت و اثرات رشدی

این مطالعه محدودیت‌هایی داشت؛ از جمله نیاز به داده‌های بلندمدت‌تر برای بررسی پایداری اثرات و ایمنی در طولانی‌مدت. همچنین تنوع نژادی کم و تمرکز بیشتر بر نوجوانانی که در بلوغ جنسی قرار داشتند، محدودیت‌هایی در تعمیم نتایج ایجاد می‌کند. توصیه می‌شود روند بلوغ و نرخ رشد در آینده بیشتر بررسی شود.

نتیجه‌گیری: تیرزپاتاید نویدبخش مدیریت چاقی در نوجوانان است

نتایج این کارآزمایی نشان‌دهنده کاهش چشمگیر و معنادار  BMIو بهبود فاکتورهای متابولیک در نوجوانان است. اگرچه عوارض گوارشی شایع بودند، اما نتایج کلی بسیار امیدوارکننده است. با این حال، مطالعات طولانی‌مدت برای تثبیت ایمنی و اثربخشی پایدار در این جمعیت ضروری است.

منبع:

https://www.medscape.com/viewarticle/semaglutide-shows-benefits-children-obesity-2026a10018ti